Medisch vrijwilligerswerk: wat mag je wel en niet doen?
Medisch vrijwilligerswerk in het buitenland klinkt misschien alsof je als vrijwilliger allerlei medische handelingen kunt uitvoeren. Maar zo werkt het natuurlijk niet. Wat je tijdens een medisch vrijwilligersproject mag doen, hangt sterk af van je opleiding, ervaring, kennis en de begeleiding die ter plaatse beschikbaar is.
Een geneeskunde student die al meerdere jaren studeert, heeft bijvoorbeeld andere mogelijkheden dan iemand zonder medische opleiding. En een ervaren verpleegkundige kan weer andere werkzaamheden uitvoeren.
Het belangrijkste uitgangspunt is simpel: je doet alleen wat past bij jouw niveau en wat verantwoord is binnen het project.
In deze blog leggen we uit wat je tijdens medisch vrijwilligerswerk kunt verwachten en waarom er niet één vaste lijst bestaat van medische handelingen die iedere vrijwilliger wel of niet mag uitvoeren.
Waarom verschilt dit per vrijwilliger?
Niet iedere vrijwilliger heeft dezelfde achtergrond. Misschien studeer je geneeskunde, verpleegkunde, fysiotherapie of verloskunde. Misschien ben je al afgestudeerd en werk je in de zorg. Of misschien heb je helemaal geen medische opleiding gevolgd, maar wil je graag kennismaken met de gezondheidszorg. Een geneeskunde student die al meerdere jaren ervaring heeft, kan bijvoorbeeld onder begeleiding meer doen dan iemand die net aan een medische opleiding begint. En iemand zonder medische opleiding zal weer andere werkzaamheden uitvoeren. Daarom kijken we altijd naar jouw persoonlijke achtergrond en naar wat binnen het betreffende project mogelijk en verantwoord is.
Wat kun je doen zonder medische opleiding?
Ook zonder medische opleiding hoef je tijdens een medisch vrijwilligersproject niet alleen maar toe te kijken. Afhankelijk van het project kun je onder supervisie van een lokale zorgprofessional kennismaken met eenvoudige medische handelingen. Denk bijvoorbeeld aan:
- bloeddruk meten
- temperatuur meten
- baby’s wegen
- lengte en gewicht meten
- de bloedsuikerspiegel meten
- patiënten begeleiden bij eenvoudige controles
- ondersteunen bij gezondheidsvoorlichting
Je leert hierbij vooral door mee te kijken, vragen te stellen en onder begeleiding praktische ervaring op te doen. Welke handelingen je daadwerkelijk kunt uitvoeren, verschilt per project en situatie. Je voert nooit zelfstandig medische handelingen uit waarvoor je niet bent opgeleid.
Wat kunnen studenten geneeskunde of verpleegkunde doen?
Volg je een medische of verpleegkundige opleiding? Dan heb je afhankelijk van het niveau van je opleiding en je ervaring vaak meer mogelijkheden. Je kunt bijvoorbeeld meelopen met artsen of verpleegkundigen, patiënten observeren en onder begeleiding praktische werkzaamheden uitvoeren.
Welke werkzaamheden precies mogelijk zijn, hangt onder andere af van:
- hoe ver je bent met je opleiding
- welke kennis en vaardigheden je al hebt
- het soort afdeling waar je meeloopt
- de lokale richtlijnen
- de beschikbare begeleiding
- de situatie van de patiënt
Het is daarom niet zo dat iedere geneeskunde student automatisch dezelfde handelingen mag uitvoeren. Een student in het eerste jaar heeft immers een andere achtergrond dan iemand die bijna is afgestudeerd.
En als je al in de zorg werkt?
Heb je al een medische opleiding afgerond en werk je bijvoorbeeld als verpleegkundige, arts, fysiotherapeut of verloskundige? Dan kun je jouw bestaande kennis en ervaring meenemen naar het buitenland.
Ook dan geldt dat je niet automatisch alles kunt of mag doen wat je in Nederland of België gewend bent. Je werkt binnen de mogelijkheden van het lokale project en houdt rekening met de lokale werkwijze en begeleiding. De verantwoordelijkheid voor de zorg ligt bij de lokale professionals.
Juist het verschil tussen jouw eigen werkervaring en de lokale gezondheidszorg kan ontzettend leerzaam zijn.
Wat mag je niet doen?
Er zijn natuurlijk ook duidelijke grenzen. Je mag geen medische handelingen uitvoeren waarvoor je niet bent opgeleid of waarvoor je niet de juiste kennis en ervaring hebt. Je stelt bijvoorbeeld niet zelfstandig diagnoses wanneer je daarvoor niet bent opgeleid en schrijft niet zelfstandig medicijnen voor. Ook voer je geen complexe medische ingrepen uit wanneer je daar niet voor bent opgeleid en bevoegd bent.
Het feit dat je in een buitenlands ziekenhuis bent, betekent niet dat de regels ineens minder belangrijk zijn. Patiëntveiligheid staat altijd voorop. Daarom werk je binnen je eigen niveau en onder begeleiding wanneer dat nodig is.
Benieuwd naar onze medische projecten?
Supervisie is belangrijk
Bij medische vrijwilligersprojecten werk je samen met lokale professionals. Zij kennen de patiënten, de lokale omstandigheden en de manier waarop de zorg binnen het ziekenhuis of de kliniek georganiseerd is.
Wanneer je een eenvoudige medische handeling uitvoert, kan dit bijvoorbeeld onder supervisie van een arts of verpleegkundige gebeuren. Hoe die begeleiding eruitziet, kan per project en per dag verschillen. Een ziekenhuis is immers een echte werkomgeving en geen speciaal trainingscentrum. Op een drukke dag kan er veel begeleiding beschikbaar zijn, terwijl een zorgprofessional op een ander moment vooral bezig is met zijn of haar eigen patiënten.
Daarom vragen we van vrijwilligers ook een actieve en zelfstandige houding: stel vragen, geef aan wat je graag wilt leren en wacht altijd op duidelijke toestemming voordat je een medische handeling uitvoert.
Je bent er niet om zelfstandig medische zorg te verlenen
Een belangrijk uitgangspunt bij medisch vrijwilligerswerk is dat je niet naar het buitenland gaat om zelfstandig de lokale gezondheidszorg over te nemen. Je bent onderdeel van een lokaal project en werkt samen met de mensen die daar dagelijks zorg verlenen. Dat betekent dat je vooral komt om mee te kijken, te leren en waar mogelijk te ondersteunen.
Heb je veel medische ervaring? Dan kun je misschien meer verantwoordelijkheid krijgen binnen de grenzen van het project. Heb je minder ervaring? Dan zal de nadruk meer liggen op observeren, leren en eenvoudige werkzaamheden onder begeleiding. Beide vormen kunnen waardevol zijn.
Mag je medische handelingen zelfstandig uitvoeren?
Dat is niet iets wat we vooraf voor iedere vrijwilliger kunnen bepalen. Of je een bepaalde handeling zelfstandig kunt uitvoeren, hangt onder andere af van je opleiding, ervaring, de lokale regels en de afspraken binnen het ziekenhuis of de kliniek. Ook kan het verschillen per situatie en patiënt. Daarom geldt: doe nooit uit jezelf een medische handeling omdat je deze in een andere situatie al eens hebt uitgevoerd. Vraag altijd aan de lokale professional of en hoe je kunt helpen. Dat is niet alleen veiliger voor de patiënt, maar ook voor jezelf.
Wat als je opleiding specifieke handelingen vereist?
Dit is vooral belangrijk wanneer je vrijwilligerswerk doet als onderdeel van je opleiding. Misschien moet je bijvoorbeeld bepaalde vaardigheden oefenen, een aantal patiëntcontacten hebben of specifieke handelingen uitvoeren. Bespreek dit dan vooraf met ons én met je opleiding. We kunnen samen kijken welk project hier zo goed mogelijk bij aansluit.
We kunnen echter niet 100% garanderen dat je een bepaald aantal handelingen, behandelingen of patiëntcontacten daadwerkelijk zult uitvoeren. Dat hangt af van de dagelijkse praktijk in het ziekenhuis of de kliniek. Zijn er weinig patiënten? Dan zijn er minder mogelijkheden. Is het druk? Dan kun je juist veel meemaken. Ook de beschikbare begeleiding kan per dag verschillen.
Meer hierover lees je in onze blog Medische stage of vrijwilligerswerk: wat is het verschil?
Bekijk onze medische vrijwilligersreizen:
Het verschil tussen leren en zelfstandig werken
Een medische vrijwilligersreis draait vaak om leren door mee te kijken en mee te doen. Je kunt bijvoorbeeld samen met een verpleegkundige een bloeddruk meten, meekijken tijdens een consult of helpen bij een eenvoudige controle. Je leert ondertussen hoe de lokale professional zijn of haar werk uitvoert. Dat is iets anders dan zelfstandig verantwoordelijk zijn voor een patiënt. Juist dat onderscheid is belangrijk. Je kunt ontzettend veel praktische ervaring opdoen zonder dat je zelf de eindverantwoordelijkheid draagt.
Wat als je iets niet weet?
Dan vraag je het. Dat klinkt misschien simpel, maar tijdens een medische vrijwilligersreis is het één van de belangrijkste dingen die je kunt doen. Je hoeft niet te doen alsof je alles weet. Integendeel: juist door vragen te stellen, leer je veel. Twijfel je of je een bepaalde handeling mag uitvoeren? Vraag het aan de lokale professional. Weet je niet hoe een bepaalde procedure verloopt? Vraag om uitleg. Heb je iets nog nooit eerder gedaan? Geef dat eerlijk aan.
Een goede medische vrijwilligerservaring draait niet om laten zien hoeveel je al kunt, maar om op een verantwoorde manier leren en samenwerken.
Wat kun je vooral wél doen?
Het is misschien makkelijker om niet alleen te kijken naar wat je niet mag, maar vooral naar wat er wél mogelijk is. Afhankelijk van je achtergrond en het project kun je bijvoorbeeld:
- meelopen met artsen, verpleegkundigen of andere zorgprofessionals
- patiënten observeren en begeleiden
- eenvoudige controles uitvoeren onder supervisie
- bloeddruk en temperatuur meten
- baby’s wegen
- ondersteunen bij gezondheidsvoorlichting
- kennismaken met verschillende afdelingen
- vragen stellen en leren van lokale professionals
- praktische ervaring opdoen binnen jouw eigen niveau
Je zult merken dat je ook zonder zelfstandig medische zorg te verlenen ontzettend veel kunt leren.
Medisch vrijwilligerswerk draait om samenwerken
Een medisch vrijwilligersproject is geen plek waar jij als vrijwilliger alle antwoorden hebt. De lokale professionals kennen hun patiënten en de lokale omstandigheden. Daarom draait een goede vrijwilligerservaring om samenwerking. Je brengt misschien kennis, enthousiasme en ervaring mee, maar je bent er ook om te leren van de mensen die dagelijks in het ziekenhuis of de kliniek werken. Dat maakt medisch vrijwilligerswerk juist zo bijzonder.
Wat mag je wel en niet doen? Het belangrijkste op een rij
Er bestaat dus geen universele lijst met medische handelingen die iedere vrijwilliger wel of niet mag uitvoeren.
Wat je kunt doen hangt af van:
- je opleiding
- je werkervaring
- je medische kennis
- je niveau binnen je opleiding
- het project
- de lokale richtlijnen
- de patiënt
- de beschikbare begeleiding
Het belangrijkste is dat je nooit buiten je eigen kennis en vaardigheden werkt en altijd afstemt met de lokale professionals. Heb je geen medische opleiding? Dan kun je afhankelijk van het project onder supervisie bijvoorbeeld eenvoudige controles uitvoeren en praktische ervaring opdoen. Heb je wel een medische opleiding of ervaring? Dan zijn er vaak meer mogelijkheden, maar ook dan werk je binnen de afspraken en mogelijkheden van het lokale project.
Wil je weten wat jij kunt doen?
Iedere medische vrijwilligersreis is anders. Daarom kijken we graag samen met jou naar je opleiding, ervaring en verwachtingen. Vertel ons wat je graag wilt leren en welke ervaring je al hebt. Dan kunnen we samen bekijken welk project daar het beste bij aansluit. We vinden het belangrijk om vooraf eerlijk te zijn over wat wel en niet mogelijk is. We kunnen niet garanderen dat je bepaalde handelingen of aantallen patiëntcontacten zult uitvoeren, omdat dit afhankelijk is van de dagelijkse praktijk. Wel zorgen we ervoor dat je terechtkomt op een plek waar je op een verantwoorde manier kunt leren, meedraaien en ervaring kunt opdoen.
